مرغ سحر ناله سرکن، داغ مرا تازه تر کن
ز آه شرربار این قفس را بَرشِکَنُ و زیر و زِبَر کن
بلبل پَر بسته ز کنج قفس درآ، نغمهٔ آزادی نوع بشر سرا
وَز نفسی عرصهٔ این خاک تیره را پر شرر کن
ظلم ظالم، جور صیاد آشیانم داده بر باد
ای خدا، ای فـلک، ای طبیعت، شام تاریک ما را سحر کن
نوبهار است، گل به بار است، ابر چشمم، ژاله‌بار است
این قفس، چون دلم، تنگ و تار است
شعله فکن در قفس ای آه آتشین
دست طبیعت گل عمر مرا مچین
جانب عاشق نِگَه ‌ای تازه گل از این، بیشتر کن
مرغ بیدل شرح هجران مختصر مختصر کن

***
عمر حقیقت به سر شد، عهد و وفا بی اثر شد
ناله عاشق، ناز معشوق، هر دو دروغ و بی ثمر شد
راسته و مهر و محبت فسانه شد، قول و شرافت همگی از میانه شد
از پی دزدی، وطن و دین بهانه شد
دیده تر كن!
جور مالك ، ظلم ارباب،زارع از غم گشته بی تاب
ساغر اغنیا پر می ناب، جام ما پر ز خون جگر شد
ای دل تنگ ناله سر كن، از مساوات صرف نظر كن
ساقی گلچهره بده آب آتشین، پرده دلكش بزن ای یار دلنشین
ناله بر آر از قفس ای بلبل حزین
كز غم تو ، سینه من، پر شرر شد ، پر شرر شد

شاعر: ملک الشعرا بهار | خواننده: محمدرضا شجریان | آهنگساز: مرتضی نی‌داود

* بند دوم این تصنیف، در اجراهای مجدد اجرا نشده است.

** این تصنیف حماسی برای بار نخست در سال ۱۳۰۴ با صدای بانو "ملوک ضرابی" اجراء گردید. بدلیل زیبایی‌های آهنگ و مضمون شعر، این تصنیف به کرات با صدای خوانندگان مختلف اجراء گردید.
در سال‌های اخیر، علاقمندان به موسیقی این تصنیف را با صدای محمدرضا شجریان می‌شناسند. استاد شجریان این تصنیف را در آلبوم‌‎ها و کنسرت های متعددی اجراء کرده است. اجرایی که در این پست قرار داده شده مربوط به آلبوم "سرو چمان" است که در سال ۱۳۶۹ اجراء گردیده.

*** همچنین می‌توانید اجراهای دیگری از این تصنیف را بشنوید:
- اجرای ملوک ضرابی
- اجرای نادر گلچین، با تنظیم زیبای فرامرز پایور
- اجرای جالب زنده‌یاد فرهاد مهراد با گیتار
- اجرای هنگامه اخوان با تار محمدرضا لطفی
- اجرای همایون شجریان با گروه دستان
- اجرای سالار عقیلی با ارکستر ملل و تنظیم پیمان سلطانی

ایرانی به سرکن خواب مستی
برهم زن بساط خود پرستی
که چشم جهانی سوی تو باشد
چه از پا نشستی

در این شب سپیده نادمیده
تیغ شب به خونش درکشیده
امید چه داری از این شب
که در خون کشیده سپیده

تیغ بر کش آذر فشان، نغمه‌ها را تندری کن
در دل شب رخ بر فروز، کار مهر خاوری کن
از درون سیاهی برون تاز
پرچم روشنائی برافراز

تا جهانی از تباهی وا رهانی
دیو شب را تیغ بر دل برنشانی
با خواری در روزگار ننگ باشد زندگانی
مرگ به تا چنین زندگانی

ای مبارز ای مجاهد ای برادر
دل یکی کن ره یکی کن بار دیگر
راه بگشا سوی شهر روشنی ها
روزگار تیرگی ها برسرآمد

شاعر: جواد آذر | خواننده: محمدرضا شجریان | آهنگساز: پرویز مشکاتیان | تنظیم: محمدرضا لطفی

همراه شو عزیز، همراه شو عزیز
تنها نمان به درد، کین درد مشترک
هرگز جدا جدا، درمان نمی‌شود
دشوار زندگی، هرگز برای ما
بی رزم مشترک، آسان نمی‌شود

همراه شو عزیز، همراه شو عزیز
تنها نمان به درد، کین درد مشترک
هرگز جدا جدا، درمان نمی‌شود
دشوار زندگی، هرگز برای ما
بی رزم مشترک، آسان نمی‌شود

شاعر: برزین آذرمهر | خواننده: محمدرضا شجریان | آهنگساز: پرویز مشکاتیان

- در همین زمینه بخوانید: کوششی در رفع یک سوء تفاهم / برزین آذرمهر  

خواهم که بر زلفت،
هر دم زنم شانه،
ترسم پریشان کند بسی
حال هر کسی
چشم نرگست
مستانه مستانه!

خواهم بر ابرویت، رویت،
هر دم کشم وسمه،
ترسم که مجنون کند بسی
مثل من کسی
چشم نرگست
دیوانه دیوانه!

یک شب بیا منزل ما
حل کن دو صد مشکل ما
ای دلبر خوشگل ما
دردت به جان ما شد،
روح و روان ما شد

خواهم که بر چشمت،
هر دم کشم سرمه،
ترسم پریشان کند بسی
حال هر کسی
چشم نرگست
مستانه مستانه!

خواهم بر رویت،
هر دم زنم بوسه،
ترسم که نالان کند بسی
مثل من کسی
چشم نرگست
جانانه جانانه!

شاعر : شوریده شیرازی | خواننده: محمدرضا شجریان | تنظیم‌کننده: فرامرز پایور | آهنگساز: علی‌اکبر شیدا

* این تصنیف زیبا توسط «معین» و اخیراْ «علیرضا افتخاری» نیز اجرا گردیده است.
- دریافت اجرای معین با تنظیم «کاظم عالمی»
- دریافت اجرای افتخاری با تنظیم «محمدرضا چراغعلی»